O przemocy w rodzinie zaczęto mówić ostatnimi czasy, jednak nadal informacje o skali problemu oraz tym, jak sobie radzić w przypadku wystąpienia znęcania psychicznego są okrojone i nie docierają do wszystkich. Najważniejsze co trzeba wiedzieć to to, że istnieją specjalne ośrodki, które specjalizują się w pomocy osobom będącym ofiarą przemocy. Jeśli masz taki problem, lub znasz kogoś, kto jest ofiarą przemocy wiedz, że raz zgłoszony problem może zaowocować jedynie lepszą przyszłością i wyrwaniem się z toksycznej, przemocowej sytuacji.
- Gdzie zaczyna się znęcanie psychiczne w rodzinie?
- Zgłoś problem – instytucje pomocowe
- Wsparcie dla osób z otoczenia ofiary
Gdzie zaczyna się znęcanie psychiczne w rodzinie?
Znęcanie psychiczne jest o tyle trudne do wychwycenia, że w sensie fizycznym na ciele ofiary nie ma zazwyczaj żadnych śladów. Zazwyczaj, bo równie często zdarza się, że ofiara przemocy sama dokonuje samouszkodzeń w postaci cięcia się lub przypalania papierosami. Natomiast przemocą psychiczną w istocie nazywamy wszystkie zachowania, które przy wykorzystaniu wyższej pozycji sprawcy skutkują obniżeniem samooceny drugiej osoby, próbami pozbawienia jej godności lub psychicznym i emocjonalnym uzależnieniem.
W przypadku przemocy psychicznej problem jest o tyle skomplikowany, że bardzo często ofiara nie jest w stanie odróżnić, co jest w relacji przemocowe, a co nie. Nie pomaga także brak wsparcia środowiska, które często bagatelizuje problem na zasadzie „nie pierze się rodzinnych brudów na zewnątrz”. Ran psychicznych nie widać na pierwszy rzut oka, ale zostawiają głębokie ciosy w psychice, i aby je wyleczyć potrzebne jest często wiele lat terapii. Warto pamiętać, że rozpoznanie mechanizmów przemocy psychicznej stanowi pierwszy krok do odzyskania kontroli nad własnym życiem.
Istnieją różne rodzaje przemocy psychicznej. Najczęściej sprawca posługuje się nękaniem, obrażaniem, zaniżaniem poczucia wartości u drugiej osoby, uzależnianiem emocjonalnym za pomocą przekonywania drugiej osoby, że jest nic niewarta i nie poradzi sobie sama, a także izolowaniem ofiary od przyjaciół. Przemoc tego typu często towarzyszy przemocy ekonomicznej w rodzinie, gdzie sprawca kontroluje dostęp do pieniędzy i decyzji finansowych, wzmacniając tym samym swoją dominację.
Zgłoś problem – instytucje pomocowe
Pamiętaj, że zawsze w momencie, kiedy odnosisz wrażenie, że ktoś przekracza Twoje granice, lub czujesz się źle, kiedy myślisz o powrocie do domu, masz prawo do pomocy! Pierwsza i najważniejsza zasada, to powiedzieć komuś o tym, co dzieje się w Twoim domu, niech jednak będzie to osoba wspierająca, która nie zbagatelizuje problemu. Bardzo często, świadomie lub nie, sprawcy przemocy wywierają presję na ofierze, aby nikomu nie mówiła o tym co czuje i nie weryfikowała swoich odczuć. Jest to bowiem bezpośrednio zagrażające dla sprawcy, który choć często sam kieruje się nieuświadomionymi mechanizmami, czuje, że robi źle lub, że należy mu się za swoje zachowania kara. Mówienie o przemocy to pierwszy krok do wolności.
Jeśli nie masz wsparcia w najbliższych, powinieneś/powinnaś udać się do Ośrodka Pomocy Społecznej lub Centrum Kryzysowego. Obydwie placówki dysponują psychologami oraz będą Ci towarzyszyć we wszystkich etapach, które pomogą Ci uniezależnić się od sprawcy. Często proponowana jest procedura założenia Niebieskiej Karty, którą może pomóc przygotować także policja. Warto także rozważyć konsultację prawną – specjaliści wskazują miejsca oferujące pomoc prawną w sytuacji przemocy w rodzinie, co umożliwia lepsze zabezpieczenie swoich interesów i praw.
Infolinia dla ofiar przemocy domowej
Istnieje bezpłatna i całodobowa infolinia Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” pod numerem 800 120 002. Można tam uzyskać porady psychologiczne, prawne oraz informacje o dostępnych formach wsparcia w całej Polsce. Rozmowy są anonimowe, co może stanowić dodatkową zachętę dla osób, które obawiają się konsekwencji ujawnienia sytuacji w swoim środowisku.
Policja i działania interwencyjne
W sytuacjach nagłych, gdy bezpieczeństwo jest bezpośrednio zagrożone, należy natychmiast powiadomić policję pod numerem alarmowym 112 lub 997. Funkcjonariusze mają prawny obowiązek przeprowadzenia interwencji, zabezpieczenia ofiary i, w razie potrzeby, zatrzymania sprawcy. Policja może również zainicjować procedurę Niebieskiej Karty na miejscu zdarzenia, jeżeli stwierdzi przesłanki wskazujące na przemoc w rodzinie.
Wsparcie dla osób z otoczenia ofiary
Jeśli widzisz, że ktoś w swoim środowisku może doświadczać przemocy psychicznej, przede wszystkim nie zostawiaj tej osoby samej. W przypadkach psychicznego znęcania nad rodziną ważne jest, aby osoba, która jest ofiarą nie traciła wiary w siebie, a jej uczucia były uprawomocniane. Ofiara przemocy często wątpi w zasadność swoich odczuć – potwierdź, że ma prawo czuć się źle i że to, co przeżywa, jest rzeczywiste.
Warto jednak zaznaczyć, że nie pomożesz nikomu wbrew jego woli. Jedyne co możesz zrobić to wskazać danej osobie placówki, gdzie może się udać lub zadzwonić oraz zaoferować towarzystwo podczas zgłaszania sprawy. Jeśli masz taką możliwość, zaoferuj nocleg. Zapewnienie bezpiecznego miejsca, nawet na jedną noc, może dać ofierze przestrzeń do przemyślenia dalszych kroków i poczucia, że nie jest zdana wyłącznie na sprawcę.
Natomiast jeśli w Twoim bliskim otoczeniu występuje przemoc fizyczna, należy sprawę zgłosić na policję. Nie czekaj, aż sytuacja się pogorszy – interwencja organów ścigania może uratować zdrowie, a niekiedy życie ofiary. Pamiętaj również, że w Polsce obowiązuje ustawa antyprzemocowa, która precyzuje środki ochrony dla osób doświadczających przemocy oraz sankcje dla sprawców.
Co robić, gdy ofiara nie chce przyjąć pomocy?
Bardzo często ofiara przemocy psychicznej odrzuca oferowaną pomoc, obawiając się reakcji sprawcy, utraty stabilności finansowej lub wstydu przed otoczeniem. W takiej sytuacji nie wywieraj presji, lecz pozostań dostępny – daj znać, że Twoje drzwi i telefon są otwarte w każdej chwili. Systematycznie, lecz delikatnie przypominaj o dostępnych formach wsparcia i podkreślaj, że decyzja o zgłoszeniu problemu leży po stronie ofiary.
Rola terapii i grup wsparcia
Po opuszczeniu toksycznego środowiska wiele osób wymaga długotrwałej terapii psychologicznej. Rany emocjonalne goją się wolniej niż fizyczne, a praca nad odbudową poczucia własnej wartości i autonomii często trwa miesiące lub lata. Warto poszukać terapeuty specjalizującego się w traumie i przemocy domowej. Cennym uzupełnieniem indywidualnej terapii mogą być grupy wsparcia dla osób, które przeżyły przemoc – kontakt z ludźmi o podobnych doświadczeniach nierzadko przynosi ulgę i motywację do dalszej pracy nad sobą.
Wsparcie dla dzieci świadków przemocy
Przemoc w rodzinie dotyka nie tylko bezpośrednich uczestników konfliktu, ale także dzieci, które są jej świadkami. Nawet jeśli dziecko nie jest fizycznie krzywdzone, obserwowanie agresji między rodzicami pozostawia trwałe ślady w jego psychice i może wpłynąć na sposób funkcjonowania w dorosłym życiu. Dlatego tak ważne jest objęcie wsparciem psychologicznym również najmłodszych członków rodziny, w której dochodzi do przemocy. Ośrodki pomocy społecznej oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne oferują specjalistyczne programy dla dzieci doświadczających traumy związanej z przemocą domową.