Każdy z nas zapewne wiele razy oddawał krew, aby w ten sposób pomóc ludziom, którzy jej potrzebują i która może uratować ich życie. Niestety, nie każdy może zostać dopuszczony do zabiegu pobierania krwi. Tego typu zabieg musi być bezpieczny dla dawcy, a samo przetoczenie krwi lub jej składników – bezpieczne dla biorcy. Jakie są kryteria dyskwalifikujące potencjalnego dawcę krwi? Kto nie może oddać krwi? O tym powiemy w poniższym artykule.
Wstępna ocena kondycji zdrowotnej dawcy
Podczas oddawania krwi zachowane są najwyższe normy bezpieczeństwa. Krew pobierana jest zawsze jednorazowym sprzętem. Bezpieczeństwo krwiodawców oraz biorców stanowi najwyższy priorytet. Przed każdym oddaniem krwi u dawcy oznaczane jest stężenie hemoglobiny oraz wartość hematokrytu. Te dwa parametry pozwalają ocenić, czy organizm poradzi sobie z utratą około 450 ml krwi pełnej bez narażenia zdrowia dawcy.
Z każdej pobranej krwi, osocza lub płytek krwi pobiera się próbkę, aby zbadać ją pod kątem wirusa HIV, zapalenia wątroby typu B i C, chorób wenerycznych (w tym kiły) oraz innych czynników zakaźnych. To niezwykle ważne, ponieważ zakażona krew nie kwalifikuje się do oddania. Każda próbka krwi jest utylizowana w specjalnych warunkach zgodnie z procedurami medycznymi. Każdy dawca, u którego wykryje się infekcje, jest o tym informowany oraz wskazywane jest mu miejsce, gdzie może podjąć leczenie.
Krew może oddać zdrowa osoba w wieku 18-65 lat, o wadze ciała powyżej 50 kg. Przy kwalifikacji uwzględnia się również proporcje wzrostu do wagi ciała, ponieważ osoby z bardzo niskim BMI mogą źle tolerować utratę krwi mimo spełnienia kryterium wagowego.
Przeciwwskazania czasowe i stałe do oddawania krwi
Rygorystyczne ograniczenia w zakresie oddawania krwi mają jeden nadrzędny cel, jakim jest bezpieczeństwo leczenia krwią. Dyskwalifikacja do oddania krwi może być czasowa (trwa określony czas od momentu wystąpienia danego zdarzenia) albo stała (uniemożliwia oddawanie krwi przez całe życie).
Kobiety w ciąży lub w trakcie miesiączki
Krwi nie pobiera się od kobiet w czasie miesiączki i do 3 dni po jej zakończeniu. Kobiety w ciąży oraz te będące 6 miesięcy po porodzie, a także 6 miesięcy po poronieniu, są dyskwalifikowane czasowo jako krwiodawcy. Wynika to z faktu, że w tych okresach organizm kobiety jest narażony na niedokrwistość i dodatkowa utrata krwi mogłaby pogorszyć stan zdrowia. W przypadku ciąży zalecenia obowiązują bez względu na to, czy kobieta czuje się dobrze – chodzi o ochronę rozwijającego się płodu.
Osoby po usunięciu zęba lub leczeniu kanałowym
Leczenie stomatologiczne powoduje odroczenie zabiegu pobierania krwi do następnego dnia. Ekstrakcja zęba oraz leczenie przewodowe (kanałowe) dyskwalifikują dawcę na okres 7 dni. Jeśli podczas zabiegu stomatologicznego były zakładane szwy, wówczas dyskwalifikacja na oddawanie krwi trwa przez pół roku. Przyczyną tego jest ryzyko przejściowej bakteriemii – bakterie z jamy ustnej mogą przedostać się do krwioobiegu w trakcie zabiegu i teoretycznie mogłyby zostać przeniesione na biorcę.
Pacjenci po zabiegu tatuażu lub założeniu kolczyka
Zabieg wykonania tatuażu oraz założenie kolczyka uniemożliwia oddawanie krwi przez okres 6 miesięcy od momentu jego wykonania. Ta sama zasada dotyczy również osób, które przebyły zabieg gastroskopii, artroskopii lub kolonoskopii oraz które są po zabiegach operacyjnych, lub wróciły z krajów o wysokiej zachorowalności na AIDS czy choroby tropikalne.
Sześciomiesięczne odroczenie wynika z tzw. okresu okienka serologicznego – czasu pomiędzy zakażeniem wirusem (np. HIV, HCV) a momentem, kiedy testy laboratoryjne są w stanie wykryć obecność wirusa lub przeciwciał w organizmie. Dopiero po upływie pół roku można z dużą pewnością wykluczyć ewentualne zakażenie.
Osoby po przebytych chorobach zakaźnych i wirusowych
Takie osoby nie mogą oddawać krwi przez okres dwóch tygodni po przebytej grypie lub innych chorobach wywołanych infekcjami i będącymi zakaźnymi. W przypadku niektórych sytuacji mogących obniżać odporność, np. gdy organizm zmaga się z przewlekłym zmęczeniem, okres ten może zostać wydłużony przez lekarza kwalifikującego. Chodzi tu również o to, aby dawca w pełni odzyskał siły – osłabiony organizm źle znosi utratę krwi.
Pacjenci zmagający się z chorobami serca i chorobami przewlekłymi
Dawcami nie mogą zostać osoby mające wady serca (za wyjątkiem wad wrodzonych wyleczonych operacyjnie i bez następstw hemodynamicznych), zmagające się z chorobą niedokrwienną mięśnia sercowego, zaburzeniami rytmu serca, z niewydolnością krążenia oraz z rozwiniętą miażdżycą.
Dawcami krwi nie mogą zostać osoby chorujące na cukrzycę (zwłaszcza insulinozależną), choroby tarczycy wymagające leczenia, nadnerczy, przewlekłe schorzenia wątroby oraz z łuszczycą w aktywnej fazie. Osoby zmagające się z takimi problemami są dyskwalifikowani jako dawcy krwi na stałe, ponieważ każde z tych schorzeń może wpływać na jakość krwi lub bezpieczeństwo samego dawcy podczas zbiórki.
Inne sytuacje wykluczające dawstwo krwi
Przyjmowanie leków
Osoby przyjmujące leki z grupy antybiotyków, leków immunosupresyjnych, antykoagulantów czy niektórych preparatów hormonalnych muszą odczekać odpowiedni okres od zakończenia kuracji. W zależności od rodzaju leku okres ten wynosi od kilku dni do nawet roku. Lekarz kwalifikujący zawsze dokładnie pyta o stosowane preparaty i podejmuje decyzję indywidualnie.
Używki i styl życia
Stałe wykluczenie z grona dawców obejmuje osoby nadużywające alkoholu, zażywające narkotyki oraz osoby prowadzące ryzykowny tryb życia pod kątem zakażeń przenoszonych drogą płciową. Bezpośrednio przed oddaniem krwi nie wolno być pod wpływem alkoholu – w takim przypadku dawca zostaje odesłany do domu, a jeśli sytuacja się powtarza, może zostać wykluczony na stałe.
Choroby autoimmunologiczne i nowotworowe
Osoby z aktywną chorobą autoimmunologiczną (np. toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapaleniestawów), a także te, które były leczone z powodu nowotworów złośliwych, nie mogą zostać dawcami krwi. Wyjątek stanowią niektóre nowotwory skóry o charakterze miejscowym i wyleczone całkowicie – decyzja należy do lekarza transfuzjologa.
Podróże zagraniczne
Osoby wracające z obszarów występowania malarii muszą odczekać 6 miesięcy (w niektórych przypadkach nawet 3 lata). Podobnie po powrocie z krajów, gdzie występują inne choroby tropikalne (np. gorączka denga, Zika), obowiązują okresy karencji dostosowane do ryzyka epidemiologicznego.
Procedura kwalifikacji przed oddaniem krwi
Przed każdym oddaniem krwi odbywa się szczegółowy wywiad lekarski. Potencjalny dawca wypełnia ankietę, w której odpowiada na pytania dotyczące stanu zdrowia, przebytych chorób, zażywanych leków, wykonanych zabiegów medycznych, podróży zagranicznych oraz stylu życia. Ankieta jest poufna, a jej celem jest wykluczenie wszystkich sytuacji mogących stanowić zagrożenie.
Następnie lekarz transfuzjolog przeprowadza badanie fizykalne: mierzy ciśnienie tętnicze, tętno, temperaturę ciała, sprawdza ogólny stan zdrowia. Pobierana jest również kropla krwi z opuszki palca w celu oznaczenia poziomu hemoglobiny. Jeśli wszystkie parametry są w normie, dawca zostaje dopuszczony do donacji.
Co zrobić, by móc oddać krew?
Wszystkie kryteria dopuszczające lub dyskwalifikujące potencjalnego dawcę podyktowane są względami bezpieczeństwa zarówno dawcy, jak i biorcy. Jeżeli masz wielką chęć oddania swojej krwi, aby pomóc innej osobie w walce z chorobą czy aby uratować jej życie, ale nie masz pewności czy kwalifikujesz się jako potencjalny dawca, przebadaj się wcześniej.
Możesz udać się na wizytę do lekarza, który skieruje Cię na stosowne badania. Będziesz mieć wówczas pewność i unikniesz niepotrzebnego rozczarowania. Pamiętaj również, że nawet jeśli teraz nie możesz oddać krwi z powodu czasowego wykluczenia, po upływie odpowiedniego okresu możesz spróbować ponownie. Dawstwo krwi to gest, który może realnie uratować życie – warto się do niego odpowiednio przygotować.