Najogólniej rzecz ujmując, ciśnienie atmosferyczne to stosunek wartości siły, z jaką słup powietrza naciska na powierzchnię Ziemi do powierzchni, na jaką naciska. Jest to więc miara nacisku, jaki powietrze lub inny gaz wywiera w konkretnym momencie na daną powierzchnię.
Wartość ciśnienia atmosferycznego podawana jest w hektopaskalach. Na Ziemi ciśnienie atmosferyczne wynosi średnio 1013 hektopaskali. Co to oznacza? Otóż wynika z tego, że na jeden centymetr kwadratowy powierzchni naciska ciężar odpowiadający jednemu kilogramowi. Jak zaznaczyliśmy, jest to wartość średnia, ponieważ nie w każdym miejscu na Ziemi ciśnienie atmosferyczne wynosi tyle samo. Maleje ono wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza, ponieważ im wyżej znajduje się dane miejsce, tym mniej znajduje się nad nim naciskających mas powietrza.
Ciśnienie atmosferyczne ma wpływ na pogodę. Wysokie ciśnienie wiąże się ze słoneczną, wyżową pogodą, podczas gdy przy niskim ciśnieniu mogą występować niekorzystne zjawiska atmosferyczne, takie jak huragany i orkany.
Mechanizm nieodczuwalności ciśnienia
Na każdy centymetr kwadratowy danej powierzchni, na przykład naszej skóry, przypada nacisk mas powietrza odpowiadający jednemu kilogramowi. To oznacza, że na 1 metr kwadratowy przypada nacisk odpowiadający 10 tonom. Dlaczego nie odczuwamy tego obciążenia?
Organizm żyjący w takich warunkach jest do nich po prostu przyzwyczajony. Panujące w większości tkanek ciśnienie jest mniej więcej takie samo jak to, w którym żyjemy. Znajdujące się w skórze receptory dotyku nie reagują na nacisk powietrza, ponieważ działa on na nie przez cały czas, staje się więc niewyczuwalnym tłem.
Dodatkowym czynnikiem jest równowaga ciśnień — ciśnienie wewnątrz naszego ciała (w płucach, jamach ciała, naczyniach krwionośnych) również wynosi około 1013 hektopaskali. Nacisk zewnętrzny jest zatem zrównoważony przez ciśnienie wewnętrzne, co powoduje, że siły te znoszą się wzajemnie. Gdyby ciśnienie wewnętrzne było znacznie niższe, odczuwalibyśmy ucisk atmosfery — podobnie jak nurek odczuwa rosnący nacisk wody na głębokości.
Jak oddziałują na nas zmiany ciśnienia
Nieco inaczej wygląda sprawa w wypadku, gdy ciśnienie ulega zmianie (bo jego wartość nie jest przez cały czas taka sama). Najwyższe ciśnienie odnotowane w Polsce wynosiło 1054 hPa, a najniższe 965 hPa. Jak widać, nie są to jakieś drastyczne odchyły od normy. Istotnie, zmiany ciśnienia są stosunkowo niewielkie. Nie wynoszą więcej niż kilka procent, dlatego z reguły nie mają większego wpływu na nasze zdrowie.
Mogą jednak wpływać na samopoczucie. Meteopaci, czyli osoby wrażliwe na warunki pogodowe, mogą zaobserwować u siebie nieprzyjemne objawy zmiany ciśnienia atmosferycznego. Pojawiają się dolegliwości bólowe — przede wszystkim dotyczy to głowy i stawów. Do rzadkości nie należą też zawroty głowy. Może wystąpić dyskomfort związany z układem krążenia i pracą serca.
Objawy wysokiego ciśnienia
Ból głowy spowodowany zmianą ciśnienia atmosferycznego może przerodzić się w migrenę, którą trudno złagodzić tabletkami przeciwbólowymi. Oprócz tego wysokie ciśnienie atmosferyczne może powodować u takich wrażliwych osób również senność i rozdrażnienie. Zwiększa także ciśnienie tętnicze krwi, a zarazem jej krzepliwość.
Przy wzroście ciśnienia atmosferycznego może dojść do obniżenia saturacji, czyli nasycenia krwi tlenem. Zjawisko to wynika z tego, że większy nacisk powietrza nieznacznie utrudnia wymianę gazową w płucach. Osoby z chorobami układu oddechowego, takimi jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc, mogą odczuwać pogorszenie funkcji oddechowych.
Objawy niskiego ciśnienia
Niskie ciśnienie atmosferyczne wiąże się z innym zestawem dolegliwości. Typowe objawy to osłabienie, uczucie zmęczenia oraz problemy z koncentracją. U osób podatnych na depresję lub zaburzenia nastroju spadek ciśnienia może nasilać apatię i obniżony nastrój.
Spadek ciśnienia atmosferycznego często towarzyszy nadejściu frontu atmosferycznego przynoszącego deszcz lub burzę. W takich warunkach może dochodzić do rozszerzenia naczyń krwionośnych, co u niektórych osób wywołuje ból głowy lub migrenę. Mechanizm ten jest związany z tym, że niższe ciśnienie zewnętrzne pozwala naczyniom łatwiej się rozszerzać, co może drażnić receptory bólowe w okolicach skroni i czoła.
Kto jest najbardziej wrażliwy na zmiany ciśnienia
Nie każdy odczuwa zmiany ciśnienia atmosferycznego w ten sam sposób. Istnieje grupa osób szczególnie podatnych na wpływ warunków pogodowych. Należą do niej przede wszystkim:
- Osoby starsze — wraz z wiekiem organizm traci elastyczność naczyń krwionośnych, a receptory barometryczne stają się bardziej wrażliwe
- Pacjenci z chorobami przewlekłymi — zwłaszcza z nadciśnieniem tętniczym, chorobami serca, reumatyzmem, migreną
- Kobiety w ciąży — zmiany hormonalne i zwiększone obciążenie układu krążenia sprawiają, że organizm reaguje intensywniej na wahania ciśnienia
- Osoby po urazach głowy lub operacjach neurochirurgicznych — ich układ nerwowy może być bardziej wrażliwy na bodźce zewnętrzne
Wrażliwość na ciśnienie może też mieć podłoże genetyczne. Jeśli rodzice byli meteopatami, istnieje większe prawdopodobieństwo, że dzieci również będą reagować na zmiany pogodowe.
Czy można złagodzić objawy meteopatii
Choć nie da się całkowicie wyeliminować wpływu ciśnienia atmosferycznego na organizm, można zminimalizować dyskomfort związany z jego wahaniami. Poniżej przedstawiamy kilka sprawdzonych metod:
- Regularna aktywność fizyczna — poprawia elastyczność naczyń krwionośnych i wzmacnia odporność organizmu na bodźce zewnętrzne
- Nawodnienie — odpowiednia ilość płynów ułatwia utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego i zmniejsza ryzyko bólu głowy
- Sen i regeneracja — wyspany organizm lepiej radzi sobie ze zmianami warunków atmosferycznych
- Unikanie stresu — napięcie nerwowe nasila wrażliwość na bodźce pogodowe
- Suplementacja magnezu — magnez wspiera pracę układu nerwowego i może łagodzić napięciowe bóle głowy
Warto również obserwować prognozy pogody i świadomie przygotowywać się do nadchodzących zmian ciśnienia. Osoby szczególnie wrażliwe mogą wtedy odpowiednio zaplanować dzień, unikając intensywnego wysiłku fizycznego lub stresujących sytuacji.
Ekstrema ciśnienia w przyrodzie
Choć w codziennym życiu zmiany ciśnienia atmosferycznego są niewielkie, warto zdawać sobie sprawę z tego, jak różne mogą być warunki w skrajnych sytuacjach. Najniższe ciśnienie atmosferyczne rejestrowane na Ziemi występuje w oku cyklonu tropikalnego — może spaść wtedy poniżej 880 hPa. Taki spadek wiąże się z katastrofalnymi zjawiskami pogodowymi.
Z kolei najwyższe ciśnienie notowane jest w centrach wyżów syberyjskich zimą — może przekroczyć 1085 hPa. W takich warunkach powietrze jest niezwykle gęste i zimne, co sprzyja mroźnej, bezchmurnej pogodzie.
Interesującym zjawiskiem jest również to, że ciśnienie zmienia się wraz z wysokością. Na szczycie Mount Everestu (8848 m n.p.m.) ciśnienie wynosi zaledwie około 330 hPa, czyli mniej niż jedna trzecia wartości na poziomie morza. W takich warunkach organizm ludzki nie jest w stanie funkcjonować bez dodatkowego dopływu tlenu.